DEMOSCIOCRATIE

Bản dịch bài viết tiếng Pháp của Jacques Rouchaud

Năm 1789, nhân dân đã bãi bỏ các đặc quyền. Chúng đã quay trở lại bằng một cánh cửa khác: cánh cửa của các trường lớn (grandes écoles), của các văn phòng bộ trưởng và các hội đồng quản trị.

Họ không còn tước hiệu. Họ có bằng cấp.

Người ta dạy chúng ta rằng giới quý tộc đã chết cùng với Chế độ cũ. Điều đó sai. Nó chỉ đơn giản là thay áo.

Nhà xã hội học Pierre Bourdieu đã gọi nó bằng đúng tên thật: “giới quý tộc nhà nước”. Một tầng lớp tinh hoa xuất thân từ các trường lớn (ENA, Polytechnique, Sciences Po), tự tái sản xuất từ thế hệ này sang thế hệ khác. Các thành viên của nó chuyển từ một bộ sang một văn phòng bộ trưởng, từ văn phòng sang một tập đoàn lớn, rồi lại quay về bộ. Và họ truyền lại lợi thế cho con cái, không còn bằng tước hiệu quý tộc, mà bằng bằng cấp và mạng lưới quan hệ.

Ngày xưa, người ta sinh ra đã là bá tước. Ngày nay, người ta sinh ra trong đúng gia đình, học đúng trường, vào đúng ngạch. Kết quả vẫn như nhau: quyền lực vẫn nằm trong tay những người ấy.

Quy luật sắt

Nhà chính trị học Robert Michels còn đi xa hơn nữa. Với “quy luật sắt của chế độ đầu sỏ”, ông khẳng định rằng mọi tổ chức, kể cả tổ chức dân chủ, rốt cuộc đều bị một nhóm tinh hoa nhỏ điều hành. Các đảng phái, công đoàn, hội đồng: tất cả sớm hay muộn đều trượt về phía quyền lực của một số ít người.

Hãy nhìn thẳng vào các thể chế của chúng ta. Những chính trị gia chuyên nghiệp cả đời chỉ làm mỗi việc đó. Những đảng phái chọn ứng viên trước khi nhân dân bỏ phiếu. Những quan chức cấp cao mà không ai bầu và không ai có thể cách chức. Michels đã không sai.

“Nhưng ai cũng đi bầu mà!”

Những người bảo vệ hệ thống đáp rằng sự khác biệt với Chế độ cũ vẫn là có thật:

• ai cũng đi bầu;
• các nhà lãnh đạo có thể bị lá phiếu phế truất;
• báo chí có thể chỉ trích họ;
• các thẩm phán có thể truy tố họ;
• một đứa trẻ sinh ra không có đặc quyền vẫn có thể, dù chắc chắn là khó khăn hơn, vươn tới các vị trí quyền lực.

Với họ, không có giới quý tộc mới nào cả, chỉ có một nền dân chủ chưa hoàn hảo cần được sửa chữa.

Thôi được. Nhưng hãy thành thật tự đặt câu hỏi. Chúng ta bỏ phiếu, đúng vậy: để chọn giữa những ứng viên mà người khác đã lựa chọn sẵn cho chúng ta. Chúng ta phế truất một nhà lãnh đạo, đúng vậy: để rồi thấy ông ta bị thay thế bởi một người bạn cùng khóa. Có bao nhiêu con em công nhân, nông dân, nhân viên thu ngân ngồi trong các bộ? “Khó khăn hơn” thực ra có nghĩa là: gần như không bao giờ.

Tầng lớp quý tộc mới hay nền dân chủ cần sửa chữa?

Toàn bộ cuộc tranh luận gói gọn trong một câu hỏi: tầng lớp tinh hoa hiện nay là một giới quý tộc mới trá hình, hay một tầng lớp tinh hoa quá khép kín nhưng vẫn còn có thể được công dân kiểm soát?

Những ai chọn câu trả lời thứ hai sẽ đề xuất những miếng vá: mở cửa các trường lớn một chút, kiểm soát việc chuyển từ công vụ sang tư nhân một chút, thêm một chút minh bạch. Người ta đã vá víu suốt năm mươi năm. Và suốt năm mươi năm, đẳng cấp ấy ngày càng khép kín.

Chúng tôi đưa ra một câu trả lời khác. Người ta không cải cách một giới quý tộc. Người ta bãi bỏ những điều kiện sinh ra nó. Vấn đề không phải là tấn công con người, mà là phá bỏ một hệ thống: hệ thống biến quyền lực thành một tài sản, một sự nghiệp và một gia tài thừa kế.

Demosciocratie: dấu chấm hết cho các chính trị gia chuyên nghiệp

Demosciocratie không yêu cầu giới tinh hoa mở cửa. Nó tổ chức các thể chế sao cho không một tầng lớp tinh hoa nào có thể khép kín lại được nữa.

• Không còn đảng phái, không còn chiến dịch tranh cử, không còn sự nghiệp chính trị. Các đại diện là những công dân tình nguyện, không mang nhãn đảng phái.
• Nhiệm kỳ một năm, không phải cả đời. Chỉ có thể đảm nhiệm lại sau hai mươi năm. Không ai cố thủ, không ai làm sự nghiệp.
• Quyền lực xuất phát từ cơ sở. 352 vùng lãnh thổ, 7.040 quận: chính ở đó các quyết định và các đại diện được sinh ra, chứ không phải trong hành lang của các trường lớn.
• Người lao động có viện của mình. Bên cạnh Viện Nhân dân, Viện các Nghiệp đoàn đưa vào trung tâm Nhà nước những người sản xuất và nuôi sống đất nước.
• Mọi nhà lãnh đạo đều có thể bị bãi nhiệm, bất cứ lúc nào. Từ giám đốc vùng lãnh thổ đến chính phủ quốc gia: ai phản bội chương trình của mình thì phải ra đi.
• Tài năng được chứng minh bằng kết quả. Các vùng lãnh thổ được so sánh trên cùng những chỉ số. Điều quan trọng là những gì ta làm, chứ không phải ngôi trường ta tốt nghiệp.
• Một mức thù lao công bằng, không bao giờ là đặc quyền. Người đại diện giữ nguyên lương của mình và được chi trả các khoản chi phí, để ai cũng có thể phục vụ, mà không ai làm giàu.

Michels nói rằng mọi tổ chức rốt cuộc đều rơi vào tay một nhóm đầu sỏ. Demosciocratie lấy chính lời ông làm chuẩn: nó được xây dựng, từng mảnh một, để chống lại khuynh hướng ấy. Quyền lực không phải là tài sản. Đó là một sứ mệnh tạm thời, do nhân dân giao phó, và nhân dân sẽ lấy lại.

Quyền lựa chọn thuộc về các bạn

Tiếp tục sơn lại mặt tiền của một tòa lâu đài chỉ thuộc về một số ít người. Hoặc cuối cùng trao trả quyền lực cho những người lao động, những người đang sống và những người làm cho đất nước này sống.

Tổ tiên chúng ta đã bãi bỏ một giới quý tộc. Đến lượt chúng ta bãi bỏ giới tiếp theo. Cuộc tranh luận mở cho tất cả mọi người: hãy tham gia.

Tự do — Bình đẳng — Sự thật

Demosciocratie muôn năm!