Bản dịch bài viết tiếng Pháp của Jacques Rouchaud
Người ta dạy chúng ta phải tôn trọng sách vở. Bằng cấp. Báo cáo. Chuyên gia. Người ta dạy chúng ta rằng chân lý nằm trong thư viện và trong văn phòng của các bộ.
Kiến thức sách vở không phải là chìa khóa. Chìa khóa, rất thường xuyên, là hiểu biết giản dị của người dân địa phương: người phụ nữ trong làng, ngư dân, nông dân, người chăn cừu. Một người hiểu mảnh đất của mình thường quý hơn cả một đạo quân chuyên gia khổng lồ từ nơi khác đến. Và ở những vùng nghèo nhất thế giới, chính hiểu biết ấy cứu sống con người.
Sundarbans: 20.000 phụ nữ chống lại biển cả
Chiều nay, trên kênh Arte, có một phóng sự: “Ấn Độ: đạo quân xanh của Sundarbans” (ARTE Reportage).
Sundarbans, rừng ngập mặn lớn nhất thế giới, trải dài giữa Ấn Độ và Bangladesh, trong vịnh Bengal. Hơn năm triệu người, thuộc số những người nghèo nhất hành tinh, sống ở đó. Biển lấn vào, bão xoáy tàn phá, và theo phóng sự, bốn hòn đảo đã bị nhấn chìm hoàn toàn trong hai mươi lăm năm.
Ai chiến đấu ở tuyến đầu? Không phải một bộ, cũng không phải một viện nghiên cứu. Mà là những người phụ nữ, dưới sự dẫn dắt của một người phụ nữ phi thường. Bà biết. Bà biết tác dụng của việc trồng cây đước: rễ giữ bùn, đất bồi lại, biển lùi ra. Không bản báo cáo nào dạy bà điều đó, mà là sự hiểu biết về chính mảnh đất của mình.
Bà tập hợp phụ nữ các làng. Ngày nay họ đã lên tới 20.000 người, mặc sari xanh như những cánh rừng họ đang cứu. Với xẻng, cuốc và ống nhòm, trong mười lăm năm họ đã trồng hơn 16 triệu cây đước. Rễ cây làm chậm dòng chảy, bẻ gãy sức sóng và bảo vệ các làng khi bão đến. Đó là đạo quân duy nhất đã đẩy lùi được biển: một đạo quân xanh của những người phụ nữ địa phương, chứ không phải một đạo quân chuyên gia.
Các griot đã biết từ lâu
Không có gì mới trong chuyện này. Ở châu Phi, người ta biết từ rất lâu rằng rừng ngập mặn bảo vệ đất, nuôi sống các gia đình và ngăn biển. Nhưng hiểu biết ấy chưa bao giờ được viết ra. Nó không có trong bất kỳ cuốn sách nào. Chỉ có các griot, những người gìn giữ ký ức, mới có thể truyền dạy nó, bằng lời nói, từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Và vì không được viết ra, “giới có học” đã không nhìn thấy nó. Với họ, cái gì không có trên giấy thì không tồn tại. Nhiều năm sau, họ mới phải “khám phá lại” nó, bằng các nghiên cứu và hội thảo.
Người đã chặn đứng sa mạc
Ở Burkina Faso, một nông dân tên là Yacouba Sawadogo đã làm xanh trở lại mảnh đất mà sa mạc đã chiếm. Không có bằng nông học. Ông đã tiếp nối và cải tiến một kỹ thuật cổ xưa của vùng mình, gọi là zaï: đào những hố nhỏ, bỏ phân vào, chờ mưa. Nước được giữ lại, hạt nảy mầm, cây mọc trở lại. Nơi người ta nói sẽ không bao giờ mọc được gì nữa, một khu rừng đã trở về.
Suốt một thời gian dài, người ta chế giễu ông. Rồi các chuyên gia đến xem. Và họ hiểu rằng người nông dân đã đúng.
Người chăn cừu và bầu trời
Hãy nhìn người chăn cừu trên núi. Ông không có vệ tinh, cũng không có máy tính. Nhưng ông đọc được bầu trời trên thung lũng của mình: màu mây báo giông, gió đổi chiều trước cơn mưa, sương mù bốc lên từ dòng suối, đàn gia súc bồn chồn trước khi trời xấu. Với ngọn núi của ông, cho sáng mai, ông dự báo thời tiết tốt hơn nhiều so với các chuyên gia khí tượng ngồi trong văn phòng nhìn bản đồ của cả một đất nước.
Vì sao? Vì ông ở đó. Mỗi ngày. Nhiều năm nay. Như cha ông trước kia. Mảnh đất không biết nói dối.
Với các vùng nghèo, đó là chuyện sống còn
Ở các nước giàu, sai lầm của chuyên gia làm mất tiền. Ở các vùng nghèo, nó làm mất mùa màng, nhà cửa, mạng sống. Ở đó không có tiền để chờ bản báo cáo tiếp theo. Cần những gì hiệu quả, ngay lập tức, với những gì đang có.
Và cái hiệu quả thường chính là hiểu biết địa phương:
- Nó gần như không tốn gì. Xẻng, hạt giống, đôi tay. Không máy móc nhập khẩu, không nợ nần.
- Nó phù hợp. Nó sinh ra từ mảnh đất này, khí hậu này, nguồn nước này. Nó không được nghĩ ra cho một đất nước khác.
- Nó nuôi sống. Rừng ngập mặn cho cá, cua, mật ong và gỗ. Zaï cho kê và cao lương. Mảnh đất được bảo vệ lại trở thành mảnh đất nuôi người.
- Nó trả lại niềm tin. Khi một ngôi làng thấy chính đôi tay mình cứu mình, nó đứng dậy. Nó không còn chờ sự giúp đỡ từ bên trên. Nó hành động.
- Nó được truyền lại. Những gì người mẹ chỉ cho con gái, những gì người già kể cho người trẻ, ở lại trong làng. Không ai có thể tịch thu được.
Kiến thức sách vở không phải vô ích. Nhà khoa học có thể đo đạc, kiểm chứng, giải thích và giúp lan tỏa những gì hiệu quả. Nhưng ông ta phải lắng nghe trước. Phải học từ thực địa trước khi muốn đi dạy người khác.
Đó chính là phương pháp của Dân Tri Trị
Dân Tri Trị không đặt quyền lực vào miệng những kẻ nói giỏi nhất. Nó đặt quyền lực vào tay những người hiểu biết và làm việc:
- Quyền lực bắt đầu từ khu, nơi người dân hiểu rõ mảnh đất của mình. Họ là những người thấy vấn đề đầu tiên và biết cách giải quyết.
- Các lãnh thổ tự chủ trong quản lý: cái hợp với vùng biển chưa chắc hợp với vùng núi. Mỗi nơi quyết định theo thực tế của mình.
- Đại biểu được bốc thăm trong số công dân, với số nam nữ bằng nhau: người chăn cừu, người phụ nữ đánh cá, người nông dân, nữ thợ thủ công, người già còn nhớ chuyện xưa. Không chỉ những người có bằng cấp và những kẻ khéo ăn nói.
- Viện Nghiệp đoàn tập hợp những người làm việc bằng đôi tay và tay nghề, bình đẳng với Viện Nhân dân.
- Nhà khoa học vẫn hữu ích, nhưng ở đúng vị trí của mình: soi sáng, đo đạc, kiểm chứng. Ông ta không thay thế được kinh nghiệm thực địa lẫn ký ức của nhân dân.
Thưa các bậc thầy, biển không đọc báo cáo của các ngài
Trong khi các ngài viết, bờ biển lùi dần. Trong khi các ngài tranh luận ở hội thảo, với bánh ngọt và vé máy bay được thanh toán, cả những hòn đảo biến mất. Trong khi các ngài tìm một cái tên bác học cho giải pháp, các griot châu Phi đã truyền dạy nó qua bao thế hệ, không sách, không bằng, không trợ cấp, không diễn đàn. Và ở Sundarbans, chính những người phụ nữ mặc sari xanh, chứ không phải một ủy ban chuyên gia, đã trồng 16 triệu cây.
Các ngài chẳng phát minh ra gì cả. Các ngài thậm chí còn không lắng nghe. Cái gì không được viết ra, các ngài coi thường. Cái gì đến từ thực địa, các ngài gọi là chuyện dân gian. Rồi các ngài “khám phá lại”. Rồi các ngài ký vào bản nghiên cứu. Vậy mà các ngài vẫn muốn được lắng nghe trước tiên sao?
Biển không đọc báo cáo của các ngài. Cây đước không biết chức danh của các ngài. Sa mạc không lùi bước trước bằng cấp của các ngài. Và người chăn cừu chẳng cần các ngài để biết ngày mai trời sẽ mưa. Thứ giữ được đất là rễ cây, và những đôi tay trồng nên chúng.
Thời của những bậc thầy chỉ biết nói đã hết. Điều các griot châu Phi truyền lại, đạo quân xanh của Sundarbans đang áp dụng; điều Ấn Độ và Burkina Faso làm được, Ai Cập, Tunisia và Pháp có thể làm ngày mai, từ dân tộc này đến dân tộc khác, không cần xin phép ai.
Các ngài nói. Nhân dân trồng cây. Dân Tri Trị quyết định.
Và hãy kết thúc mỗi cuộc gặp gỡ, mỗi cuộc tập hợp, bằng cách cùng nhau hát Bài ca của những người Dân Tri Trị, theo giai điệu bài La Marseillaise: “Tự do, Bình đẳng, Chân lý muôn năm!”
🎵 Nghe Bài ca của những người Dân Tri Trị · Đọc lời bài hát
Tự do — Bình đẳng — Chân lý.
Không ai là chủ, không ai yếu đuối.
Liên hệ: jacques.rouchaud@me.com
Cảm ơn các bạn đã bình luận
Mercidevoscommentaires