DEMOSCIOCRATIE

Bản dịch bài viết bằng tiếng Pháp của Jacques Rouchaud

Hãy bật tivi lên. Một chính khách đối diện một nhà báo. Ông ta nói năm phút, mười phút… mà chẳng nói gì cả. Không gì cả. Một mớ gió được chải chuốt gọn gàng. Hôm sau, một người khác lại tụng y nguyên bài hát ấy. Thất nghiệp, an ninh, sức mua, nợ công, “chúng tôi đã nghe thấy cơn giận của người dân Pháp”… Họ phát cho chúng ta cái đĩa xước ấy từ năm 1974. Năm mươi năm họ coi chúng ta là lũ ngốc.

Trong khi họ nói, nước Pháp đang chết dần.

Năm mươi năm phá sản

Chỉ một con số thôi cũng đủ khiến tất cả bọn họ phải đỏ mặt vì xấu hổ: từ năm 1974, không có lấy một ngân sách cân bằng. Không một lần nào! Cánh tả, cánh hữu, phe trung dung, ai cũng thề sẽ “lập lại trật tự trong sổ sách”. Ai cũng nói dối. Kết quả: một khoản nợ vượt xa 110% tất cả những gì đất nước sản xuất được trong một năm. Và chính con cái chúng ta sẽ phải trả hóa đơn.

Đại tranh luận, hội nghị công dân, các “Grenelle”, ủy ban, hội thảo, chuyên đề… Bệnh họp hành như một cách cai trị. Người ta tham vấn, người ta viết một bản báo cáo, người ta chôn nó vào ngăn kéo. Rồi lại làm lại từ đầu. Công việc duy nhất họ thực sự làm được là giả vờ.

Năm mươi năm, sáu tổng thống, chỉ một kết quả: thất bại

Giscard mở màn. Ngay từ năm 1974, thay vì trang bị cho người thất nghiệp để họ vực dậy, người ta chọn trả trợ cấp gần bằng nguyên lương và để họ ngồi chờ. Đào tạo, định hướng lại, đưa họ trở lại làm việc? Quá phức tạp. Người ta mua sự yên ổn xã hội bằng một tấm séc, và nước Pháp đã quen nếp: trả tiền cho thất nghiệp thay vì chống lại nó.

Mitterrand xây nên chiếc bánh nghìn lớp. Xã, liên xã, tỉnh, vùng: thêm một tầng, thêm dân biểu, thêm văn phòng, thêm công chức. Mỗi nơi một ngân sách, mỗi nơi một thái ấp, và không còn ai chịu trách nhiệm. Rồi đến các hợp đồng được trợ giá, các việc làm “bàn đạp”, các chương trình cứ quay vòng: người ta tái chế thất nghiệp từ chữ viết tắt này sang chữ viết tắt khác và gọi đó là chính sách việc làm.

Những gì tiếp theo chỉ làm thảm họa thêm trầm trọng. Chirac đã tranh cử với đề tài “rạn nứt xã hội”… rồi dành mười hai năm để tuyệt đối không gây sóng gió. Sarkozy, vị tổng thống “bling-bling”, khởi đầu triều đại của mình tại nhà hàng Fouquet’s và hứa hẹn sự đoạn tuyệt: chúng ta vẫn còn chờ sự đoạn tuyệt, điều người ta nhớ nhất là Fouquet’s. Hollande, “vị tổng thống bình thường”, thề rằng kẻ thù của ông là giới tài chính và ông sẽ đảo ngược đường cong thất nghiệp: ông thậm chí không dám ra tái tranh cử trước người dân Pháp. Còn Macron, rất uyên bác, xuất sắc trên giấy tờ, nhưng hoàn toàn tách biệt khỏi đất nước thực: ông không biết đến nông trại, cũng chẳng biết xưởng thợ, càng không biết cảnh cuối tháng. Việc ông giải tán Quốc hội năm 2024 đã đẩy đất nước vào hỗn loạn, và từ đó các thủ tướng lần lượt đổ hết người này đến người khác.

Sáu tổng thống. Năm mươi năm. Phong cách khác nhau, khẩu hiệu khác nhau… và luôn cùng một kết quả: nước Pháp thụt lùi, còn họ thì ở lại.

Những ông vua của chiếc ghế bành

Mấy năm gần đây, các thủ tướng diễu qua như trên vòng ngựa gỗ. Chính phủ sụp đổ, có cái thậm chí không trụ nổi một ngày. Nhưng xin yên tâm: chính họ thì chẳng bao giờ thực sự ngã. Vẫn những gương mặt ấy quay lại, đổi văn phòng, đổi chức danh, đổi bộ. Bị đuổi ra cửa chính, họ lại chui vào bằng cửa sổ.

Nỗi ám ảnh duy nhất của họ: sống sót đến kỳ bầu cử tới. Giữ chiếc ghế vàng, chiếc xe có tài xế, các khoản phụ cấp, các mạng lưới quan hệ. Họ run sợ mất đi đặc quyền… và lúc nào cũng giành lại được. Nước Pháp không phải là sứ mệnh của họ. Đó là cần câu cơm của họ.

Máu mang về phiếu bầu

Đây là sự thật kinh tởm nhất. Những kẻ côn đồ khủng bố khu phố của chúng ta, đốt xe của chúng ta và cướp phá cửa hàng của chúng ta chưa bao giờ thực sự bị trấn áp. Tại sao? Vì hỗn loạn có lợi. Mỗi vụ bạo loạn, mỗi thảm kịch, mỗi hình ảnh bạo lực là một tấm áp phích tranh cử miễn phí. Các phe cực đoan, từ mọi phía, hả hê với điều đó: càng đẫm máu, họ càng gom được nhiều phiếu. Còn những người cầm quyền thì nhắm mắt làm ngơ, vì chính họ cũng có những tính toán nhỏ nhen của mình.

Biến nỗi khổ của người dân thành lá phiếu, đó không phải là chính trị. Đó là một sự ô nhục.

Một đất nước ngạt thở dưới luật lệ

Có vấn đề? Một đạo luật. Có bê bối? Một đạo luật. Một chương trình truyền hình gây ồn ào? Lại thêm một đạo luật. Năm 2025, 62 đạo luật đã được thông qua. Bộ luật môi trường đã tăng từ khoảng 250.000 từ năm 2005 lên gần 1,2 triệu từ ngày nay. Không còn ai có thể lần ra đầu đuôi: không phải công dân, không phải thị trưởng, thậm chí cả thẩm phán. Đó không còn là một nhà nước pháp quyền nữa, đó là một cái chợ hỗn độn.

Và con cái chúng ta lớn lên giữa mớ hỗn độn ấy. Lạc lối. Mất phương hướng. Chúng không còn biết điều gì được phép, điều gì bị cấm, nên tin ai. Làm sao chúng biết được, khi chính những người lãnh đạo đất nước còn chẳng biết mình đang đi về đâu?

Những người bị hy sinh

Nông dân đang chết dần. Những người nuôi sống chúng ta không còn sống nổi bằng công sức của mình. Giá rẻ mạt, những quy chuẩn phi lý được nặn ra trong văn phòng, hiệp định với Mercosur, cả đàn gia súc bị tiêu hủy. Tháng 1 năm 2026, máy kéo của họ lại có mặt ở Paris. Người ta tiếp họ, bắt tay họ, mỉm cười với họ trước ống kính. Rồi sau đó? Chẳng có gì.

Phong trào áo vàng bị khinh miệt. Những người Pháp lương thiện chỉ xin được sống đủ đến cuối tháng. Người ta tặng họ một cuộc “đại tranh luận”. Họ vẫn còn chờ câu trả lời.

Các tiểu thương bị phá sản. Ba mươi năm lao động, hy sinh, trả hết nợ vay… hóa thành tro bụi trong một giờ, trong một đêm bạo loạn. Tủ kính bị đập vỡ, cửa hàng bị cướp phá, cuộc đời bị hủy hoại. Và sáng hôm sau? Vẫn những bài diễn văn rỗng tuếch, vẫn sự “cứng rắn” bề ngoài, và không ai chịu trách nhiệm.

Đủ rồi!

Vấn đề không nằm ở một con người hay một đảng phái. Vấn đề là một hệ thống mục nát tận gốc rễ, sản sinh ra những chính khách chuyên nghiệp mà nghề của họ không phải là giải quyết các vấn đề của chúng ta, mà là thắng kỳ bầu cử tới. Thay người cũng chẳng ích gì. Phải thay đổi hệ thống.

Đó chính là điều nền dân trí chủ đề xuất. Không còn đảng phái. Không còn những chiến dịch tranh cử ý thức hệ. Không còn sự nghiệp chính trị. Quyền lực được trao trả cho những người sống trên thực địa: các công dân và đại diện các nghề nghiệp, đến từ mỗi một trong 352 vùng lãnh thổ. Nhiệm kỳ ngắn. Một quyền lực tạm thời, có thể bãi nhiệm bất cứ lúc nào. Một chính phủ tôn trọng chương trình của mình… hoặc phải ra đi. Với ba nguyên tắc không thể thương lượng: Tự do, Bình đẳng, Sự thật.

Và đây không chỉ là chuyện của nước Pháp: ở bất cứ nơi nào các dân tộc đã chán ngấy việc làm khán giả cho chính sự suy tàn của mình, nền dân trí chủ đều có thể được áp dụng.

Năm mươi năm nói suông, thế là đủ. Những người sống cùng các vấn đề cuối cùng phải là những người giải quyết chúng.

Cảm ơn những bình luận của các bạn.